Yabancılar hukuku, bir devletin veya ülkenin bir ülkeye gelen yabancılar için uyguladığı kanunların oluşturduğu hukuk dalıdır. Yabancılar hukuku genel anlamda mütekabiliyet ilkesine dayanmakta olup, yabancılara Türkiye'de uygulanacak olan hukuk kuralları yabancının vatandaşı olduğu ülkeye göre farklılık göstermektedir.

Uluslararası Hukukta Yabancıların haklarına dair genel ilkeler nelerdir?

• Devletleri her alanda kendi uyrukları ile yabancılara aynı hakları tanımaya  zorunlu tutan herhangi bir hukuk kuralı yoktur.
• Yabancı ile uyruk arasında tam olarak eşitlik sağlanmasına dair genel bir ilke kabul edilmemiştir.
• Devletler yabancıları ülkelerine kabul etmekle yükümlü değildir ancak ülkelerine giren kişilere karşı uygarlık seviyesinde davranmakla yükümlüdür.
• Yabancılara hukuken bir kişilik olarak yaklaşılması ve kabul edilmesi,
• Yabancıların onuruna saygı gösterilmesi, ihtiyaç duyduğunda hukuki yollara başvuru hakkı tanınması genel kabul görmüş ilkeler arasındadır.
• Bunun yanı sıra ilkelerin belirlenmesi metodunda uluslararası kuruluşlarca “standart belirlenmesi” şeklinde ilerleme kaydedildiğini söyleyebiliriz.
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bir kararında akit devletin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin tarafı olmakla sınırları içinde yaşayan herkese sayılan hak ve özgürlükleri uyrukları neresi olursa olsun uygulamayı kabul etmiş sayılır şeklinde belirtmiştir.
• Birleşmiş Milletler Antlaşması da herhangi bir ayrım gözetmeksizin herkesin insan haklarına ve ana özgürlüklerine saygı gösterilmesini öngörmüştür.
• İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinde yer verilen tüm hakların herkes tarafından yararlanmaya açık olduğu belirtilmiştir.
• “Yaşadıkları Ülkenin Uyruğu Olmayan Bireylerin İnsan Hakları Konusunda Bildiri”  1985
• “Irk Ayrımcılığının Her Türünü Ortadan Kaldırma Uluslararası Sözleşmesi”  1969
• “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi “ 1953
•  

Türk Hukukuna göre “yabancı”ların durumu:

Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında temel haklar ve hürriyetler yabancı ya da vatandaş ayrımı yapılmaksızın “herkese” tanınmıştır.

Bunun yanı sıra sınırlama yapılacak ise bunun uluslararası hukuka uygun olması ve sadece kanunla sınırlama yapılması zorunludur.

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybına dair iş ve işlemlerin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla düzenlenmiş olup Türk vatandaşlığının kazanılması ve kaybına ilişkin esasların düzenlenmesine ve vatandaşlık hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usulleri kapsar.

Kanunda yabancı, “Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişi” olarak tanımlanmıştır.

Türkiye yabancıların hukuki durumlarıyla ilgili pek çok uluslararası sözleşmenin tarafıdır. İkili seyahat ve ikamet antlaşmaları, çifte vergilendirmenin önlenmesine dair antlaşmalar, yabancı yatırım antlaşmaları örnek verilebilir.

Ülkemizde “Türk soylu yabancılar” ayrıcalıklı yabancı statüsünde kabul edilmektedir. Türk soylulara çalışma, ikamet, meslek ve sanat icrasında ve diğer konularda ayrıcalıklar tanınmıştır. Göçmenler de ayrıcalıklı yabancı statüsündedir.

Türkiye ‘de Yabancılar Kanunu adı altında yabancıların haklarını düzenleyen ayrı bir kanun yürürlüğe konulmamıştır. Dolayısıyla Yabancı Hukuku Anayasa, Türk Vatandaşlığı Kanunu ve ilgili Kanunlar aracılığıyla yürütülmektedir.

Her devlet ülkesine girmek isteyen yabancılara karşı sınırlarını kapatmak hak ve yetkisine sahiptir.

“Herkes kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeden ayrılma ve ülkesine geri dönme hakkına sahiptir.” (İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi 13/2)

TVK madde 8/1 “Türkiye'de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır.”

• Türkiye’de yaşayan yabancıların oturma (ikamet) izni alınması için resmi merciilere başvuruların yapılması ve sürecin takip edilmesi.
• Türkiye’de yaşayan yabancıların çalışma izni alabilmesi için resmi merciilere başvuruların yapılması ve sürecin takip edilmesi.
• Türkiye’de yaşayan yabancıların ikamet tezkeresinin uzatılması için resmi merciilere başvuruların yapılması ve sürecin takip edilmesi.
• Yabancılara Türk Hukuku ve yasal mevzuat hakkında bilgilendirme ve danışmanlık hizmetleri sunulması.
• Türkiye’de yaşayan yabancıların Türk Vatandaşlığı kazanma durumunun değerlendirilmesi ve yasal mevzuatta aranan koşulların gerçekleşmesi halinde resmi merciilere başvuruların yapılması ve sürecin takip edilmesi.
• Türkiye’de yaşayan yabancıların haklarının her türlü ihlali halinde, gerekli davaların açılması ve dava sürecinin takip edilerek neticelendirilmesi.
• Yabancıların Türkiye’de mülk edinmesi hakkında yasal mevzuat çerçevesinde bilgilendirme ve danışmanlık hizmetleri sunulması.
• Türkiye’de yaşayan yabancıların evlenmeleri hakkında yasal mevzuat çerçevesinde bilgilendirme ve danışmanlık hizmetleri sunulması.
• Türkiye’de yaşayan yabancıların boşanma ve aile hukuku davalarının açılması ve dava sürecinin takip edilerek neticelendirilmesi.
• Türkiye’de yaşayan yabancıların milletlerarası özel hukuktan ve Türkiye Cumhuriyeti’nin taraf olduğu anlaşmalardan saklı haklarının korunması sebebiyle, gerekli davaların açılması ve dava sürecinin takip edilerek neticelendirilmesi.